Connect with us

Dişliler

5-eksenli frezeleme ile dişli üretiminde yeni GearEngineer sürümü

Yayın tarihi:

on

Hesaplama uzmanı GWJ Technology GmbH, özel dişli yazılımı GearEngineer’in yeni bir sürümünü sunuyor.

GearEngineer, silindirik ve konik dişlilerin tam ve gerçek 3B-diş formu geometrilerinin hesaplanmasına yönelik özel bir dişli yazılımıdır. 3B-diş formları matematiksel üretim simülasyonları kullanılarak oluşturulur.

Mikro geometriler, örneğin profil ve yanak modifikasyonları, 3B-verilerin oluşturulmasında birlikte dikkate alınır. Böylece GearEngineer, dişlilerin 5-eksenli frezeleme yoluyla üretiminde ideal bir başlangıç ​​noktası sağlar.

GearEngineer’in yeni sürümü artık 64bit ve Windows 10 uyumludur. Aynı zamanda, 64bit için dahili CAD çekirdeği güncellenmiş olup yüzeysel ve eğrisel çıktılar yanında;  dönel silindirik dişlilerde özel işlevler gerektiğinde daha kararlı 3B-hacimsel modellerle de desteklenmektedir. 

Azdırma freze çakıları için takım referans profilinin tepe formu tanımında “doğrusal radyüs” seçeneğine şimdi “tam radyüs” de eklendi. Böylece artık silindirik dişlilerde diş dibi tam radyüs olarak dikkate alınarak hesaplanabilir ve üretilebilir.

Silindirik dişliler için DIN 3990, ISO 6336 ve ANSI / AGMA 2001’ya göre yapılan mukavemet hesaplarına, plastik dişliler için VDI 2736 dahil edildi ve plastik dişli malzemeleri veri tabanına eklendi.

Önceki sürümlerde, toplam profil kaydırma oranının dişlilere dağılımında çeşitli tasarım seçeneklerine ilave olarak yeni sürümde “sabit çalışma eksenleri arası mesafe (yeniden hesaplama)” seçim imkanı ile profil kaydırma oranları toplamını, eksenler arası mesafeden bağımsız olarak girmek ve dişlilere dağılımını hesaplamak da mümkündür. Bu özellik ile örneğin, gövde içine yanlış eksenler arası mesafe ile monte edilmiş ve kullanılmakta olan silindirik dişli çiftleri hesapları düzeltilebilir. Böylelikle dişli çiftinin profil kavrama oranı, yanak boşluğu ve mukavemeti daha doğru hesaplanabilir, dolayısıyla mevcut dişli çiftinin performansı ve dayanımı artırılabilir. 

Ayrıca, düz ve helisel konik dişli hesaplama modülünde mevcut olan dişli yanağı modifikasyonlarına diş profili modifikasyonları da ilave edildi. Böylece şimdi profil yönünde bombe, tepe kırması (boşaltması) ve basınç açısı (kavrama açısı) değiştirme imkanları da mevcuttur. 

Konik dişliler ile ilgili olarak ayrıca “duplex-konik” formu da desteklenmektedir. Başka bir ifade ile diş dibinde diş aralığı mesafesi diş genişliği boyunca sabittir. Dubleks- koni formu ve profil modifikasyonları; dövme yöntemi ile kaba formu verilen diferansiyel konik dişli üreticilerinin taleplerine de cevap verebilmek amacıyla eklenmiştir.

STEP ve IGES formatındaki CAD çıktı verileri seçeneklerine ek olarak hedef ölçüm verileri de elde etmek mümkündür. Buraya KIMoS (Klingelnberg Integrated Manufacturing of Spiral Bevel Gears) yazılım formatının güncel bir sürümü de entegre edilmiştir. Böylece uygun dişli ölçüm cihazları veya 3B-Koordinat ölçüm cihazları ile yanak topolojisinin ölçümü desteklenmektedir.

Uzman ellerden size

GWJ Technology GmbH, makine mühendisliğinde çeşitli standart hesaplama yazılımlarının yanında teknik satış süreçlerinin optimizasyonu için kullanılabilen CAD verilerine sahip müşteriye özel hesaplama ve görsel ürün/ürün grupları seçim araçlarına da odaklanmaktadır. Bunlar basit makine elemanları için standart yazılımlardan, 5 eksenli CNC işlemleri için gerçek 3B-diş formu geometrilerine yönelik özel dişli yazılımına kadar uzanmaktadır. Amaç, yakın iş birliği içinde ve verimli teknolojileri kullanarak müşterilere yeni rekabet avantajlarını sağlayabilmek için en iyi şekilde destek olmaktır. Uzmanlık, yüksek kalite standartları ve en yüksek müşteri memnuniyeti için mükemmel hizmet, şirket felsefesinin temel taşlarıdır.

Pratik ve yetenekli üçlü olarak nitelendirilen “eAssistant veya TBK+SystemManager+CAD Arayüz” yazılım paket veya modülleri; Covit-19 salgını nedeniyle uzaktan çalışmanın ağırlık kazandığı dönemde satın almak yerine 1-3-6-12 aylık sürelerle kiralanabilmekte ve ayrıca bakım sözleşmesi ve ücretlerine de gerek kalmamaktadır.

Bu uygulamanın; makine üretimi sektöründeki, özellikle ihracata yönelik tasarım ve üretim yapan işletmelerin ihtiyaçlarını ertelemeden gerçekleştirebilecekleri bir fırsat olacağını düşünüyoruz.

İhtiyaç halinde şirketimiz size mühendislik hizmetleri veya uzaktan eğitim programlarıyla uzmanlık bilgileri de sunmaktadır.

Türkiye Temsilcisi – KAPEM Endüstriyel Danışmanlık ve Dış Tic. Ltd. Şti.-İstanbul

Dr. Müh. Ender Önöz

Tel: 0216-225 84 58 ; 0216-465 16 77 ; GSM: 0532-311 48 59

www.kapem.com; info@kapem.com; www.GearEngineer.de

Dişliler

Silindirik alın dişlilerin ve planet kademelerinin hesaplanmasında yeni özellikler

Yayın tarihi:

on

By

Hesaplama uzmanı GWJ Technology GmbH, web tabanlı (online) hesaplama yazılımı eAssistant kapsamındaki silindirik alın dişlilerin ve planet kademelerinin hesaplama modüllerine yeni özellikler ekledi.

eAssistant (engineering assistant); millerin, rulmanların, bağlantı elemanlarının (civatalar, mil-göbek bağlantıları) ve özellikle dişlilerin tasarlanması, hesaplanması ve optimize edilmesi için geliştirilen web tabanlı bir yazılımdır.

Silindirik alın dişli çiftleri hesaplama modülüne şimdi ISO 6336 (2019-11) standardının en son 2019 Kasım ayındaki versiyonuna göre yük dayanım kapasitesi hesaplaması da eklendi. Bu hesaplama yöntemi, mevcut DIN 3990-B metodu, ANSI / AGMA 2101-D04, VDI 2736 ve ISO 6336’nın bir önceki versiyonu (2006-09 ve 2008 yılı değişiklikleri) gibi diğer seçeneklere ilave olarak yer almaktadır.

Ayrıca, ANSI/AGMA 2002-C16’ye göre mastar dişlilerin hesaplanması da dahil edildi. Böylece kontrol dişlilerinin, ve bunların eksenler arası mesafeleri ve ölçüm radyüsleri hızlı ve kolay bir şekilde belirlenebilmektedir. Burada kontrol dişlileri hem paralel hem de çapraz eksen konumlarında desteklenir. Halka dişliler veya iç dişliler için kontrol dişlilerinin de hesaplanması mümkündür.

Planet kademeleri hesaplama modülünde de ISO 6336 (2019-11)’ye göre yük kapasitesi hesaplaması; mevcut DIN 3990-B metodu, ANSI / AGMA 2101 ve ISO 6336’nın bir önceki versiyonuna (2006-09 ve 2008 yılı değişiklikleri) ilave olarak yer almaktadır. Ayrıca, planet kademeleri modülüne plastik dişlilerin yük taşıma kapasitesinin hesaplanmasına yönelik VDI 2736 yöntemi de ilave edildi. Planet kademeleri modülüne ayrıca ANSI/AGMA 2002-C16’ye göre mastar dişlilerin hesaplanması da dahil edildi.

Spiral konik dişli hesaplama modülüne yeni bir ilave yapılarak artık dengelenmiş spesifik kayma dikkate alınarak profil kaydırma oranı hesaplanabilmektedir.

Ayrıca, STEP/IGES çıktısı istendiğinde yeni bir seçenek sunularak “yüzeysel kesit” alma imkanı mevcuttur. Böylece özellikle daha küçük boyutlu dişler, yani daha küçük modüllerde veya kısa dişliler daha güvenilir bir şekilde oluşturulabilir.

Uzman ellerden size

GWJ Technology GmbH, makine mühendisliğinde çeşitli standart hesaplama yazılımlarının yanında teknik satış süreçlerinin optimizasyonu için kullanılabilen CAD verilerine sahip müşteriye özel hesaplama ve görsel ürün/ürün grupları seçim araçlarına da odaklanmaktadır. Bunlar basit makine elemanları için standart yazılımlardan, 5 eksenli CNC işlemleri için gerçek 3B-diş formu geometrilerine yönelik özel dişli yazılımına kadar uzanmaktadır. Amaç, yakın işbirliği içinde ve verimli teknolojileri kullanarak müşterilere yeni rekabet avantajlarını sağlayabilmek için en iyi şekilde destek olmaktır. Uzmanlık, yüksek kalite standartları ve en yüksek müşteri memnuniyeti için mükemmel hizmet, şirket felsefesinin temel taşlarıdır.

Pratik ve yetenekli üçlü olarak nitelendirilen “eAssistant veya TBK+SystemManager+CAD Arayüz” yazılım paket veya modülleri; uzaktan çalışmanın ağırlık kazandığı bu dönemde satın almak yerine 

1-3-6-12 aylık sürelerle kiralanabilmekte ve ayrıca bakım sözleşmesi ve ücretlerine de gerek kalmamaktadır.

Bu uygulamanın; makine üretimi sektöründeki (özellikle ihracat yapan ve savunma sanayi alanında çalışan) tasarım ve üretim yapan küçük ve orta ölçekli işletmelerin ihtiyaçlarını ertelemeden gerçekleştirebilecekleri bir fırsat olduğunu görüyoruz.

İhtiyaç halinde şirketimiz size mühendislik hizmetleri veya uzaktan eğitim programlarıyla uzmanlık bilgileri de sunmaktadır.

Türkiye Temsilcisi: KAPEM Endüstriyel Danışmanlık ve Dış Tic. Ltd. Şti.-İstanbul

Dr. Müh. Ender Önöz

Tel: 0216-225 84 58 ; 0216-465 16 77 ; GSM: 0532-311 48 59

www.kapem.com; info@kapem.com

Devamını oku

Dişliler

Mil mukavemetinin ve kritik devir sayılarının profesyonel hesaplanması

Yayın tarihi:

on

By

Artan rekabet nedeniyle, geliştirme ve tasarım çalışmalarında optimize edilmiş bileşen boyutlandırmasına giderek daha sık ihtiyaç duyulmaktadır. Bir hesaplama yazılımının kullanımı, örneğin millerin mukavemet doğrulaması için artık vazgeçilmez bir ihtiyaç haline gelmiştir. Yüksek devirli miller için eğilmeye ve burulmaya yönelik kritik devir sayılarının kontrolü; çalışma sırasında doğal frekansları ve dolayısıyla hasarı önlemek için giderek daha da önem kazanmaktadır.

Millerin mukavemet açısından güvenli tasarımı için Ekim 2000’den beri DIN 743 normu mevcuttur. DIN 743 normlarının ikinci revizyonu Aralık 2012’de yayımlandı. Bu arada, millerin DIN 743’e göre mukavemet hesapları, çok çeşitli uygulamalar için pratik kullanımda kendini güçlü bir şekilde kanıtlamıştır. GWJ Technology GmbH’nin web tabanlı hesaplama yazılımı eAssistant; yatırım maliyetleri olmaksızın DIN 743’e göre ayrıntılı mukavemet hesaplamaları da dahil olmak üzere önemli bir katkı sağlamaktadır. Web tabanlı profesyonel hesaplama yazılımı eAssistant ile ister ara sıra çalışın, ister sürekli kullanın, her iki durum için de size uygun bir çözümümüz hep vardır. 

Avantajları ise; satın alma maliyetlerinin olmaması, bakım gerektirmemesi, kurulum çalışmasına ihtiyaç duyulmaması ve farklı müşteri ihtiyaçlarına cevap verecek esnek bir kullanım konseptini içermesidir.

 

Millerin mukavemet hesabı

eAssistant yazılımında, DIN 743’e göre mukavemet hesabı da yapılabilen bir mil hesaplama modülü mevcuttur. Ayarlar menüsünde DIN 743: 2000-10 veya 2012-12 yılı seçimi yapılabilir. Standart olarak son revizyon seçilidir. DIN 743’ün her iki versiyonu ile artık millerin kalıcı deformasyonuna karşı yorulma mukavemeti ve emniyetini hesaplamak mümkündür. 

Mil geometrisinin, yüklerin ve yatakların basit, hızlı ve interaktif olarak girilebilmesinin yanında DIN 743’e göre mevcut çentik etki şekilleri kolayca seçilebilir ve tanımlanabilir. eAssistant daha sonra ilgili çentik etki faktörlerini otomatik olarak belirler. Mukavemet hesaplarında malzeme özellikleri, yüzey pürüzlülüğü ve ayrıca haddeleme veya kumlama gibi olası mekanik işlemler dikkate alınabilir. Özel belirlenen çentik etki faktörlerinin de girilmesi mümkündür. Ayrıca, DIN 743’e ilave olarak ve pratik uygulamalarda talep edilen parlak yüzeyli mil bölümlerinde mukavemet doğrulaması mümkün hale getirilmiştir. Mukavemet hesabının önemli sonuçları, yani emniyet değerleri grafiksel olarak gösterilir. Elde edilen emniyet değerine bağlı olarak ilgili kesitler farklı renklerde işaretlenir. Böylece, kritik kesitler hızlıca tanımlanabilir. Ayrıntılı ve anlaşılır sonuçlar ilgili hesaplama raporunda listelenir. Raporlar, sonuçların grafikleriyle birlikte HTML ve PDF formatında oluşturulabilir.

Kullanıcı ayrıca hızlı yardım, Undo/Redo işlevi ve ayrıca iki ve üç boyutlu sehim, kuvvet ve moment ile eşdeğer gerilme dağılımları eğrileri ile desteklenir.

Malzemeye yönelik işlemler tüm mil için veya her çentik etkisi için ayrı ayrı belirtilebilir. Örneğin sadece belirli bölümleri sertleştirilmiş miller de tanımlanabilir.

Çentik etki faktörleri (ß), DIN 743 içinde tanımlı çentik tanımlarına göre otomatik olarak hesaplanabileceği gibi manuel olarak da girilebilir. Bu özellik, bir yandan kullanıcının kendi deneyimlerini veya deney sonuçlarını kullanmasını ve diğer yandan da çentik etki faktörlerinin süperpozisyonunu sağlar. Niemann/Winter/Höhn Makine Elemanları Cilt I’e göre, iki çentik etki faktörünün birlikte dikkate alınması durumunda toplam çentik etki faktörü aşağıdaki gibi tahmin edilebilir: 

ß1,2 = ß1 + ß2 -1

Kritik devir sayıları

eAssistant yazılımında mukavemet hesabının yanı sıra eğilme ve burulma kritik devir sayılarının hesaplanması da mevcuttur. Özellikle işletme devir sayısı > 1500 d/dak olduğu durumlarda milin doğal frekansı ile rezonansına bağlı olarak mil kırılmalarını önlemek için kritik devir sayılarının, özellikle eğilme kritik devir sayılarının kontrol edilmesi gerekir. Takım tezgahları veya elektrikli araçlar gibi yüksek devirli tahrik sistemleri uygulamalarının artması nedeniyle bu hesaplama giderek daha da önem kazanmaktadır.

Hesaplamalarda jiroskopik etkinin yanı sıra kesme deformasyonunun etkisi ve rulman rijitliği de dikkate alınabilir ve buna bağlı titreşim formları grafik olarak gösterilebilir.

CAD ile bütünleştirme 

eAssistant, geliştirme ve tasarım aşamalarında verimliliğin daha da artması için çeşitli CAD bağlantıları da sunar. Bu sayede, çeşitli makine elemanlarının ilgili geometrileri, hesaplanan veriler temelinde ilgili 3B-CAD sisteminde otomatik olarak oluşturulabilir. 

İstenilen sayıda konik ve silindirik fatura ilave edilebilen 3B dolu ve içi boş miller; SOLIDWORKS, Solid Edge veya Autodesk Inventor gibi 3B-CAD sistemlerinde otomatik ve parametrik olarak doğrudan ilgili CAD sistemindeki hesaplamaya dayalı olarak oluşturulabilir. Hesaplama bilgileri ayrıca 3B-bileşene kaydedilir, böylece bileşenle ilişkili hesaplama CAD ortamından tekrar alınabilir ve gerektiğinde uyarlanabilir. Halen CAD olarak mevcut mil geometrilerini de hesaplama modülüne aktarmak mümkündür.

Tek miller için eAssistant-Mil hesaplama modülü kullanılabilirken sistem hesaplamaları için “eAssistant ve SystemManager” yazılımları entegre olarak kullanılabilir. Burada, çeşitli başka hesaplama seçenekleri sunan gerçek bir “çok milli sistem hesabı” söz konusudur.

Uzman ellerden size

GWJ Technology GmbH, makine mühendisliğinde çeşitli standart hesaplama yazılımlarının yanında teknik satış süreçlerinin optimizasyonu için kullanılabilen CAD verilerine sahip müşteriye özel hesaplama ve görsel ürün/ürün grupları seçim araçlarına da odaklanmaktadır. Bunlar basit makine elemanları için standart yazılımlardan, 5 eksenli CNC işlemleri için gerçek 3B-diş formu geometrilerine yönelik özel dişli yazılımına kadar uzanmaktadır. Amaç, yakın işbirliği içinde ve verimli teknolojileri kullanarak müşterilere yeni rekabet avantajlarını sağlayabilmek için en iyi şekilde destek olmaktır. Uzmanlık, yüksek kalite standartları ve en yüksek müşteri memnuniyeti için mükemmel hizmet, şirket felsefesinin temel taşlarıdır.

Pratik ve yetenekli üçlü olarak nitelendirilen “eAssistant veya TBK+SystemManager+CAD Arayüz” yazılım paket veya modülleri; Covit-19 salgını nedeniyle uzaktan çalışmanın ağırlık kazandığı dönemde satın almak yerine 1-3-6-12 aylık sürelerle kiralanabilmekte ve ayrıca bakım sözleşmesi ve ücretlerine de gerek kalmamaktadır.

Bu uygulamanın; makine üretimi sektöründeki, özellikle ihracata yönelik tasarım ve üretim yapan işletmelerin ihtiyaçlarını ertelemeden gerçekleştirebilecekleri bir fırsat olacağını düşünüyoruz.

YouTube kanalımızdaki basit ve anlaşılır video eğitimlerimizi https://www.youtube.com/c/GwjDe42 

linkinden izleyebilirsiniz. Aşağıdaki QR Kodunu cep telefonunuz ile okutup hızlı bir şekilde kanalımızı ziyaret edebilirsiniz.

İhtiyaç halinde şirketimiz size mühendislik hizmetleri veya uzaktan eğitim programlarıyla uzmanlık bilgileri de sunmaktadır.

Yazılımlarımıza yönelik sorularınız olursa, ilave bilgiye ihtiyaç duyarsanız ve denemek isterseniz; bir aylık deneme hesabı açmak için bizimle irtibata geçebilirsiniz.

Türkiye Temsilcisi: KAPEM Endüstriyel Danışmanlık ve Dış Tic. Ltd. Şti.-İstanbul

Dr. Müh. Ender Önöz

Tel: 0216-225 84 58 ; 0216-465 16 77 ; GSM: 0532-311 48 59

www.kapem.com; info@kapem.com; www.eAssistant.eu

Devamını oku

Dişliler

Düz ve helisel silindirik (alın) dişlilerde zorlanma şekillerine ve oluşan hasarlara kısa bir bakış ve mukavemet hesaplarında esas alınan standartlar

Yayın tarihi:

on

By

Dişli çarkların hizmet ömrü dişlerde hasar meydan gelmesiyle sınırlıdır. Silindirik dişlilerde normal işletme koşullarında genelde ortaya çıkmaması gereken fakat bazı zorlanma şartlarında söz konusu olabilecek hasarlar aşağıda sıralanmaktadır: 

  • Tekrarlayan eğilme yükleri altında diş dibinden kırılma,
  • Tekrarlayan temas gerilmelerinin etkisi altında ortaya çıkan yüzey yorulması ve bunun sonucu olarak çukurcuk/pitting oluşumu şeklindeki aşınmaların neden olduğu yüzey hasarı,
  • Aşırı yüklenmiş dişlilerde diş temasındaki izafi kayma hızının büyük olduğu bölgelerde ortaya çıkan yoğun kaynama aşınması/yenikler şeklindeki hasar

Diş dibi yük taşıma kapasitesi – Diş kırılması

Diş dibi yük taşıma kapasitesi, müsaade edilen diş dibi gerilmesi ile belirlenen yük taşıma kapasitesidir. Bir diş kırılması, örneğin taşlama işlemi sırasında oluşan bir çentikten kaynaklanabilir. Bu gerilme değeri aşılırsa dişler genellikle diş dibinden kırılır. Kırık bir diş, tüm dişlileri tahrip eder, dolayısıyla dişli kutusunun hasarlanmasına ve hatta devre dışı kalmasına yol açar. DIN 3990’a göre, bir diş kırılmasından sonra, bir veya daha fazla dişin sadece küçük bir kısmı kırılmışsa ve dişlerin geri kalan kısımları hasar görmemişse, azaltılmış yük altında çalışması mümkündür. Diş kırılması yorulma sonucu oluşan bir hasardır.

Uygulanabilecek çareler: Pozitif profil kaydırma (küçük diş sayılarında), daha yüksek diş dibi mukavemetine sahip islah edilmiş veya sertleştirilmiş çelik malzeme kullanımı, daha büyük diş dibi radyüsü, daha büyük modül

Diş yanağı taşıma kapasitesi – Çukurcuk (pitting) oluşumu

Çukurcuk (pitting) oluşumu taşıma kapasitesi, müsaade edilen yanak yüzey basıncı tarafından belirlenen dayanma kapasitesidir. Çukurcuk oluşumu malzeme yorulmasının neden olduğu bir hasardır ve öncelikle yuvarlanma dairesinden diş dibine doğru yanak yüzeylerinde meydana gelir, nedeni ise buralarda kayma hızının en yüksek değerlere ulaşmasıdır. Yanak yüzeylerinde tekrarlayan temas gerilmeleri sonucu (mikro) çatlaklar oluşabilir ve yağ buralara nüfuz edebilir. Dişli çifti dönerken yanakların temas yüzeyleri arasında sıkışan bu bölgede mikro çatlak içinde sıkışan yağ nedeniyle malzeme parçacıkları yüzeyden kopar. Oluşan bu çukurlar “pitting” olarak da adlandırılırlar. Bu çukurcukların sayısı arttığında veya çukurcuklar büyüdüğünde artık kabul edilemez bir seviyeye ulaşır, başka bir ifadeyle yorulma hasarı oluşur. 

Uygulanabilecek çareler: Diş sayısını arttırmak, pozitif profil kaydırma (küçük diş sayılarında), kavrama açısını büyütmek, yanak yüzey sertliğini arttırmak, malzemeyi nitrürlemek, viskozitesi daha yüksek yağ kullanmak

Aşınmaya dayanım kapasitesi – Yenme aşınması

Yeterince yağlama yapılamaması veya yağ film tabakasının bozulması diş yanakları arasında aşınmaya ve yıpranmaya neden olabilir. Bu tür hasarlar “yenme aşınması veya yenikler” olarak nitelendirilirler. Bu tip hasarlar özellikle yüksek mekanik ve termal yüklere maruz kalan dişlilerde ortaya çıkar. Yenme aşınması sonucu olarak, yüksek devirli dişli kutularında sıcaklık, diş kuvvetleri ve gürültü seviyesi artar, bu da diş yanakları arasındaki yağ filmi tabakasının yırtılmasına neden olur. Yağlama özelliği kalmayan yerlerde metal yüzeyler birbirine sürtünür ve artan yüzey sıcaklıkları ile diş yanaklarında kısa süreli lokal kaynamalar oluşur. Sonuçta, belirgin yanak hasarları nedeniyle diş kırılması meydana gelir. Diş kırılmalarının ve çukurlaşmanın aksine yenme aşınması yorulma sonucu oluşan bir hasar değildir. Yenme aşınması aniden ortaya çıkabilir. Kısa süreli tek bir aşırı zorlanma bile yenme aşınması hasarına ve dolayısıyla dişli çarkların devre dışı kalmasına neden olabilir. Yenme aşınması riski aşağıdaki nedenlerden etkilenir:

– Dişli malzemesi

– Yağ cinsi ve niteliği

– Diş yanaklarının yüzey kalitesi

– Kayma hızı

– Yüklenme durumu

– Yağ malzemesinde oluşan kirlenmeler

Yüksek devirli dişli kutularında, yenme hasarı meydana geldikten sonra aşırı ilave dinamik kuvvetlere, bu da genellikle pitting oluşumu veya diş kırılmasına neden olur. Aşağıdaki faktörler yenme aşınmasını daha da arttırabilir: 

– Aşırı yüklenme

– Yağ türü: Katkısız yağlar, EP (aşırı basınç) yağlarına göre daha az koruma sağlar

– Yağ sıcaklığının yükselmesi

– Yüzey pürüzlülüğü

– Düşük diş kalitesi: Daha büyük kavrama taksimatı ve yanak yönü hataları; daha büyük darbeli yerel yüklenmelere ve eşit dağılmayan taşınmasına neden olur.

Uygulanabilecek çareler: EP yağları (kimyasal olarak aktif katkı maddeleri içeren yağlar), dişlerin dikkatlice alıştırılması, diş tepesi tıraşlanması veya daha küçük bir modül kullanılarak kayma hızının azaltılması 

Uyarı: Diş yüzeyleri üzerindeki yenikler soğuk veya sıcak aşınma ile oluşabilir. Her iki hasar şekli de diş yanağını işlev göremez hale getirir. Soğuk aşınma nispeten nadir görülür. Bu nedenle bundan sonraki açıklamalar sadece sıcak aşınmalarla ilgilidir.

Dişli hesabı için iki farklı yaklaşım söz konusudur. Bunlar;

  • Dişlere gelen yayılı yükün genişlik boyunca düzgün dağıldığını varsayarak dişleri birer ankastre kiriş gibi düşünmek ve statik yük altında zorlanmaları temsil eden gerilmeleri hesaplamak şeklindeki analitik yaklaşım. Dış yükte olabilecek değişimleri, dişlerin yapısından kaynaklanan ek dinamik yükleri, yayılı yükte oluşabilecek düzgünsüzlükleri ve çalışma koşullarındaki diğer birtakım farklılıkları bazı faktör ve katsayılarla, dolaylı olarak hesaba dahil etme yaklaşımı günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır. Helisel dişlilerdeki mukavemet hesapları da düz dişlilere benzetilerek hesaplanmaktadır. Dişlilerin hesaplanması ile ilgili belli başlı standartlarda da (ISO 6336, DIN 3990, AGMA 2101, etc.) bu yaklaşımda esas alınmaktadır.
  • Bir önceki yaklaşımda dolaylı olarak dikkate alınan hususların doğrudan hesaba katılabildiği daha karmaşık modeller ve bu modellere dayanan bilgisayar yazılımlarının kullanılması. Bunlar genelde hesaplama ve simülasyon yazılımları olarak bilinirler. Mekanik ve dinamik sistemlerin sonlu elemanlar (FE) yöntemi kullanılarak veya makina sistemlerinin (güç iletim sistemi, dişli kutusu vs.) modelleme, analitik ve FE destekli hesaplanması, optimizasyonu ve simülasyonu mümkündür

Bu yaklaşımlara ve hesaplamalara yönelik mukavemet değerleri; gerilmeler, dişli geometrisi ve seçilen malzemeler ile yakından ilgilidir. Yük taşıma kabiliyetleri hesaplanırken, söz konusu hasar durumlarına göre belirlenen aşağıdaki mukavemet faktörlerinin (emniyet katsayıları) mutlaka doğrulanması gerekir:

– Diş dibi dayanımı (diş kırılmasına karşı emniyet) SF emniyet katsayısı: 1,3…1,5

– Diş yanağı dayanımı (çukurcuk/pitting oluşumuna karşı emniyet) SH emniyet katsayısı: 1,2…1,4

– Aşınma dayanımı (yenme aşınmasına karşı emniyet) SintS (integral) emniyet katsayısı: 2,0; SB (flash) emniyet katsayısı: 3,0

Dişlilerde taşıma kapasitesi hesabı farklı yöntemlerle yapılabilir. Bunlar genelde bilinen standartlara (ISO 6336, DIN 3990, AGMA 2101, ISO/TR 13989 vs.) göre yukarıda açıklanan yaklaşımlar dikkate alınarak hesaplanır. Çok büyük çevrim oranlarında veya uygun olmayan profil modifikasyonları yapıldığında basitleştirilmiş varsayımlar güvenli olmayan tasarımlara neden olabilir. Bu durumları belirlemek için, diş yanağı boyunca gerçek lokal gerilmelerin ayrıntılı olarak incelenmesi gerekir. 

Bu amaçla, temasta olan diş çiftleri arasındaki yük paylaşımı ve özellikle iki dişin temas çizgisindeki yayılı yükün dağılımı diş kalitesini de dikkate alarak hesaplanır. Bunun için temas noktalarındaki rijitliklerin ayrı ayrı belirlenmesi çok önemlidir.

Bu yük dağılımı, hasar mekanizmalarının ayrıntılı analizi ve optimize edilmiş bir mikro geometri tasarımı için temel oluşturur.

Temas çizgisindeki yük dağılımı üzerinde, dişlerdeki sapmaların yanı sıra dişli eksenlerinde ideal duruma göre olan sapmalar da etkili olabilir. Eksenlerdeki bu sapmalar (alın dişli çark mekanizmaları için paralellikten kaçıklıklar) sistemdeki miller, yataklar ve yatakların yerleştiği parçalarda imalat toleransları ile belirlenen sınırlar içinde kalan form sapmalarından kaynaklanır. 

Mekanizma çalışırken oluşan yüklerin etkisiyle ortaya çıkan elastik şekil değişimlerinin dişlilerin yerleştiği bölgelerdeki millerde neden olduğu açısal sapmalar temas çizgisindeki yük dağılımındaki düzgünsüzlüğü arttırıcı etki yapabilir.

GWJ yazılımları eAssistant, TBK 2014 ve SystemManager ile hem analitik ve hem de FE destekli yöntemleri uygulayarak hesaplamalar, optimizasyon ve simülasyon yapmak mümkündür.

GWJ yazılımlarında Amerikan standardı AGMA 2101 hesaplamalar için bir seçenek olmasına rağmen, bundan sonraki açıklamalarda ISO 6336 ve DIN 3990 standartlarıyla sınırlı kalınacaktır.

Silindirik dişlilerin yukarıda bahsedilen mukavemet hesapları DIN 3990 Metod B veya ISO 6336 Metod B standartlarına göre yapılabilir. Hesaplama modülleri ile diş dibi, diş yanağı taşıma ve aşınmaya dayanım kapasiteleri hızlı ve kolay bir şekilde kontrol edilebilir.

Aşırı yüklenmenin ve kayma hızlarının neden olduğu yüksek yüzey sıcaklıkları, diş yanak yüzeyleri arasındaki yağ filminin bozulmasına neden olabilir. 

Bu nedenle, hasar gelişimi için farklı kriterlere dayanan ve hesaplama modülünde kullanılan iki hesaplama yöntemi DIN 3990’da listelenmiştir. Bu standarda göre aşınmaya dayanım kapasitesi kavrama mesafesi boyunca değişken bir temas sıcaklığı (flash) ve yüzey sıcaklıklarının ağırlıklı ortalaması (integral) yöntemleri ile tanımlıdır.

ISO 6336’nın son değişikliğine kadar aşınmaya dayanım değerlerine yönelik herhangi bir hesaplama yöntemi belirtilmemiştir. Bu nedenle hesaplama için teknik bir rapor (Mart 2000) niteliğinde olan ISO/TR 13989 tavsiye edilmektedir. Yük dayanma kapasitesi yöntemi olarak ISO 6336-B metodu seçilince aşınmaya dayanım kapasitesi; ISO/TR 13989 Bölüm 1 (flash) ve Bölüm 2 (integral) sıcaklık kriterlerine göre hesaplanır.

Aşınmaya dayanım kapasitesi durumunda, ani (flash) ve ağırlıklı ortalama (integral) sıcaklık artışları kriterine yönelik emniyet değerleri hesaplanır. Malzeme özellikleri, işletme ömrü, ISO 6336 Bölüm 6’ya göre yükleme spektrumu ve ayrıca yağlama şekli ve buna uygun seçilen yağ dikkate alınır.

Genişletilmiş seçeneklerin hesaplamaya dahil edilmesiyle, yük çevrimi sayısını ve pürüzlülük derinliğini etkilemek mümkündür. Taşlama çentikleri (özellikle diş dibinde) hesaplamaya dahil edilebilir; işletme şekli ve işletme faktörü seçilebilir.

ISO 6336’ya göre yapılan mukavemet hesapları DIN 3990 ile yapılanlarla büyük ölçüde benzerlik gösterirler. Diş dibi gerilmeleri ve yanak yüzey mukavemetini etkileyen faktörler mevcuttur, ancak etkileri oldukça azdır ve emniyet değerleri DIN 3990’dan çok az bir sapma gösterir.

Bununla birlikte, emniyet değerlerine önemli etkisi olan faktörler de mevcuttur. Örneğin helis faktörünün Zß, diş dibi mukavemeti için işletme ömrü faktörlerinin (ZNT ve YNT), genişlik faktörünün K, malzeme çifti faktörünün ZW ve yüzey pürüzlülüğünün hesaplanması. 

Yukarıda bahsedilen iki standardın geçmiş yıllardaki revizyonları incelenirse, kendi içlerinde ve birbirlerine göre irili ufaklı birçok değişiklikler yapıldığı görülür. Buna bağlı olarak bu standartları esas alan hesaplama yazılımlarında da belirli aralıklarla değişiklikler yapılması kaçınılmazdır.

Bu doğrultuda örneğin; genel etki faktörleri, diş dibi dayanma kapasitesi, diş yanağı taşıma kapasitesi ve aşınmaya dayanım kapasitesi yönleriyle

  • ISO 6336 (2006, 2008 değişikliği) ile DIN 3990 (1987)
  • ISO 6336 (2019) ile ISO 6336 (2006)

karşılaştırması yapılıp, hesaplamalardaki farklılıkların hangi boyutlarda olduğu görülebilir. Bu konu belki de başka bir çalışmada ele alınabilir.

Düz ve helisel silindirik (alın) evolvent dişlilerin taşıma kapasitelerinin kapsamlı hesaplamalarına yönelik ISO 6336 standardı 2019 yılında revize edilmiş olup aşağıda kısa bir özet tablo verilmektedir. 

ISO 6336 standardının son revizyonu; üniversite, araştırma ve sanayi arasındaki iş birliğinden elde edilen kolektif bilgi ve pratik deneyimleri içermektedir. Silindirik evolvent dişlilere (düz/helisel ve dış/iç) yönelik tüm hasar türleri ve hesaplama yöntemleri ile tutarlı bir prosedürler sistemi sağlamaktadır.

ISO 6336 serisi, gelecekteki bilgi ve gelişmelerin uygulanmasını ve ayrıca deneyimlerden elde edilen bilgi alışverişini kolaylaştırmak için tasarlanmıştır.

Faydalanılan yayınlar:

– Benutzerhandbuch zur Berechnungssoftware TBK, Februar 2021, GWJ Technology GmbH, www.tbksoft.com

– Dişli Çark Mekanizmaları, Dr. Vedat Temiz, İTÜ Makina Elemanları II – Dişli Çarklar Ders Notları

– Cylindrical Gears Calculation-Materials-Manufacturing, Chapter 5: Load Capacity – Introduction, Initial Values, Heinz Linke/Jörg Börner/Ralf Heß, Carl Hanser Verlag, Munich 2016,

Uzman ellerden size

GWJ Technology GmbH, makine mühendisliğinde çeşitli standart hesaplama yazılımlarının yanında teknik satış süreçlerinin optimizasyonu için kullanılabilen CAD verilerine sahip müşteriye özel hesaplama ve görsel ürün/ürün grupları seçim araçlarına da odaklanmaktadır. Bunlar basit makine elemanları için standart yazılımlardan, 5 eksenli CNC işlemleri için gerçek 3B-diş formu geometrilerine yönelik özel dişli yazılımına kadar uzanmaktadır. Amaç, yakın iş birliği içinde ve verimli teknolojileri kullanarak müşterilere yeni rekabet avantajlarını sağlayabilmek için en iyi şekilde destek olmaktır. Uzmanlık, yüksek kalite standartları ve en yüksek müşteri memnuniyeti için mükemmel hizmet, şirket felsefesinin temel taşlarıdır.

Pratik ve yetenekli üçlü olarak nitelendirilen “eAssistant veya TBK+SystemManager+CAD Arayüz” yazılım paket veya modülleri; Covit-19 salgını nedeniyle uzaktan çalışmanın ağırlık kazandığı dönemde satın almak yerine 1-3-6-12 aylık sürelerle kiralanabilmekte ve ayrıca bakım sözleşmesi ve ücretlerine de gerek kalmamaktadır.

Bu uygulamanın; makine üretimi sektöründeki, özellikle ihracata yönelik tasarım ve üretim yapan işletmelerin ihtiyaçlarını ertelemeden gerçekleştirebilecekleri bir fırsat olacağını düşünüyoruz.

İhtiyaç halinde şirketimiz size mühendislik hizmetleri veya uzaktan eğitim programlarıyla uzmanlık bilgileri de sunmaktadır.

Türkiye Temsilcisi: KAPEM Endüstriyel Danışmanlık ve Dış Tic. Ltd. Şti.-İstanbul

Dr. Müh. Ender Önöz

Tel: 0216-225 84 58; 0216-465 16 77; GSM: 0532-311 48 59

www.kapem.com; info@kapem.com

Devamını oku
Advertisement
Advertisement
Advertisement

Trendler

Copyright © 2011-2018 Moneta Tanıtım Organizasyon Reklamcılık Yayıncılık Tic. Ltd. Şti. - Canan Business Küçükbakkalköy Mah. Kocasinan Cad. Selvili Sokak No:4 Kat:12 Daire:78 Ataşehir İstanbul - T:0850 885 05 01 - info@monetatanitim.com